İran kökenli ne demek? Bir kelime yüzünden aile WhatsApp grubunda mini kriz çıkarmak
“İran kökenli ne demek?” sorusu ilk bakışta aşırı akademik bir şey gibi duruyor. Sanki biri elinde harita açmış, tarih belgeseli anlatacak. Ama bizim evde bu soru geçen ay resmen aile içi diplomatik krize dönüştü.
Annem televizyonda bir oyuncu görüp dedi ki:
— Bu kadın İran kökenliymiş.
Babam çayı karıştırırken hiç kafasını kaldırmadan:
— İranlı yani.
Annem:
— Yok canım, İranlı değilmiş ama kökeni İran’mış.
Ben o sırada mutfaktan tost almaya çalışıyorum ama beynim istemsizce devreye giriyor:
“Tamam şimdi bunu açıklamaya çalışacağız ve konu büyük ihtimalle Osmanlı’ya kadar gidecek.”
Gerçekten gitti.
İşte o gün fark ettim ki “İran kökenli ne demek?” sorusu aslında sadece bir kimlik meselesi değil. İnsanların aidiyetini, geçmişini, kültürünü ve bazen de kafasının neden bu kadar karışık olduğunu anlatan bir ifade.
Ben de İzmir’de yaşayan, arkadaş ortamında sürekli saçma şakalar yapan ama gece yatarken “Acaba 2017’de yanlışlıkla kaba davrandığım kasiyer hâlâ beni kötü biri sanıyor mudur?” diye düşünen biri olarak bu konuyu fazla kafaya taktım.
İran kökenli ne demek? Basit anlatımıyla mesele ne?
En sade hâliyle söylemek gerekirse, İran kökenli ne demek? sorusunun cevabı şu:
Bir kişinin ailesinin, soyunun ya da atalarının İran’dan geliyor olması demek.
Ama işin komik tarafı şu… Biz bu ifadeyi duyunca otomatik olarak beynimizde bir film başlıyor.
Bir anda gözümüzde:
ağır konuşan insanlar,
tarihi saraylar,
halılar,
safran,
mistik müzikler,
aşırı karizmatik dedeler beliriyor.
Halbuki adam Bornova’da yaşıyor. En büyük İran bağlantısı dedesinin yıllar önce Tebriz’den göç etmiş olması olabilir.
Biz Türkler olarak “köken” konusunu biraz fazla dramatize ediyoruz galiba.
Arkadaş ortamında İran kökenli ne demek? sorusunun evrimi
Geçen gün arkadaş ortamında konu açıldı. Tam klasik İzmir kafesi ortamı. Herkes kahve söylüyor ama ekonomik şartlardan dolayı hepimizin yüzünde “Ben bunu içerken kira düşünüyorum” ifadesi var.
Bir arkadaş dedi ki:
— Bizim komşular İran kökenliymiş.
Başka biri anında:
— O yüzden mi adam her mangalda 14 çeşit baharat kullanıyor?
Bir anda herkes uzman kesildi.
Ben de boş durur muyum?
— Abi benim köken muhtemelen yüzde 40 gevşeklik, yüzde 60 panik atak.
Gülüştük ama içten içe düşündüm. Gerçekten insanlar köken meselesine neden bu kadar anlam yüklüyor?
Belki de insan geçmişini bilince kendini daha sağlam hissediyor. Ben mesela bazen market poşetini taşırken bile hayat amacımı sorguluyorum. Demek ki insanların aidiyet hissine tutunmak istemesi çok normal.
İran kökenli ne demek? ve bizim gereksiz meraklarımız
Bizim toplumda biri hakkında “İran kökenli” denince insanların gözleri hemen CSI dedektifi gibi açılıyor.
— Anne tarafı mı?
— Kaç kuşak önce?
— Farsça biliyor mu?
— Pilavı farklı mı yapıyorlar?
Abi sakin ol ya. İnsan sadece insan olabilir bazen.
Ama kabul edelim, biraz da meraktan kaynaklanıyor. Çünkü İran kültürü gerçekten çok köklü. Edebiyatı, mutfağı, sanatı derken insanlar doğal olarak ilgi duyuyor.
Yine de bazen olayı fazla büyütüyoruz.
Bir arkadaşım sırf İran kökenli bir kızla tanıştı diye iki gün boyunca:
— Ben şimdi şiire mi başlamalıyım?
diye dolaştı.
Dedim:
— Sen önce mesajlara zamanında cevap vermeyi öğren, sonra divan edebiyatına geçersin.
İç sesim neden her şeyi gereğinden fazla düşünüyor?
Dışarıdan bakınca sürekli şaka yapan biri gibi duruyorum ama kafamın içi bazen gece vardiyasında çalışan haber kanalı gibi.
Mesela biri “İran kökenliyim” dediğinde benim beynim hemen şunları düşünüyor:
“Acaba ailesi göç ederken neler yaşadı?”
“Kültürünü koruyabildi mi?”
“Kendini hangi ülkeye daha ait hissediyor?”
“Ben neden hâlâ elektrik faturasını otomatik ödemeye bağlamadım?”
Sonuncusu konuyla alakasız ama beynim maalesef sekmeli çalışıyor.
İran kökenli ne demek? sorusunun günlük hayattaki komik karşılıkları
Bence bu ifade en çok aile ortamlarında yanlış anlaşılıyor.
Bir gün teyzem:
— Karşı komşu İran kökenliymiş.
dedi.
Sanki adam gizli ajan.
Bir anda evde gereksiz bir ciddiyet oluştu.
Babam:
— Hımm…
Şu “hımm” var ya… Türk babalarının evrensel analiz sesi.
Sonra adamla apartmanda karşılaştım. Gayet normal biri. Hatta benden daha İzmirli çıktı.
— Abi gevrek nereden alınır burada?
dedi.
Ben şok.
İç ses:
“Tamam. Bu adam artık resmi olarak bizden biri.”
Köken meselesi neden insanları bu kadar etkiliyor?
Çünkü insanlar hikâye seviyor.
Düz anlatınca:
“Dedem yıllar önce İran’dan gelmiş.”
Ama biraz dramatik anlatınca:
“Bizim aile yıllar önce sınırları aşarak Anadolu’ya ulaşmış…”
Bir anda Netflix dizisi gibi oluyor.
Açık konuşayım, ben de olsam havalı anlatırdım.
Çünkü geçmiş insanın karakterine gizem katıyor. Benim geçmişim ise büyük ihtimalle ortaokulda saçma saç kesimi tercihlerimden oluşuyor.
İran kökenli ne demek? ve kültürel yakınlık meselesi
Aslında Türkiye ile İran kültürü birbirine düşündüğümüzden daha yakın.
Yemeklerde benzerlik var.
Müziklerde benzer hisler var.
Aile yapısında benzerlik var.
Hatta bazı anneler birebir aynı enerjiye sahip olabilir.
İranlı bir annenin:
— Üşüdün mü?
sorusu ile Türk annenin:
— Bir hırka al.
cümlesi arasında evrensel bir bağ olduğuna inanıyorum.
Bir düğünde yaşadığım aşırı absürt an
Bir düğünde biri bana:
— Biz İran kökenliyiz.
dedi.
Ben normal insan gibi “Ne güzel” deyip geçebilirdim.
Ama beynim yine gereksiz çalıştı:
“Acaba düğün müzikleri farklı mı olacak?”
“Pilav başka mı?”
“Şimdi yanlış oynarsam kültürel saygısızlık mı olur?”
Sonra ne oldu biliyor musunuz?
Aynı bizim düğünler gibi halay başladı.
Ben de rahatladım.
Çünkü bazı şeyler gerçekten evrensel:
düğünde terlemek,
yanlış ritimde oynamak,
sandalyede ceketi unutmak,
eve dönünce ayak ağrısı çekmek…
İran kökenli ne demek? sorusuna fazla anlam yüklemek gerekiyor mu?
Bence hayır.
Bu ifade sadece bir geçmiş bilgisidir. İnsanların karakterini otomatik belirlemez.
Ama kültürel hikâyeleri öğrenmek güzel bir şey. Çünkü insan başka hayatları duyunca kendi dünyasının dışına çıkabiliyor.
Ben mesela İzmir’de Kordon’da yürürken bazen şunu düşünüyorum:
Herkesin görünmeyen bir hikâyesi var.
Birinin dedesi Balkanlardan gelmiş.
Birinin ailesi İran’dan.
Birinin kökü Karadeniz’de.
Bir başkası tamamen başka bir yerden.
Ama hepimiz aynı yerde martıya simit kaptırıyoruz.
Hayat biraz da böyle komik zaten.
Sonuç: İnsan kökeninden fazlasıdır
İran kökenli ne demek? sorusunun teknik cevabı kolay:
Ailesel veya tarihsel bağların İran’a dayanması.
Ama gerçek hayatta mesele bundan daha büyük.
Çünkü insanlar sadece geldikleri yerden ibaret değil.
Yaşadıkları şehir,
kurdukları dostluklar,
anlattıkları şakalar,
gece üçte düşündükleri saçma şeyler,
kahve içerken kurdukları hayaller…
Bütün bunlar insanı oluşturuyor.
Ben hâlâ bazen gereksiz şeyleri fazla düşünüyorum.
Markette yanlış sıraya girince bile içimde belgesel müziği çalıyor.
Ama galiba güzel olan da bu.
Hepimiz biraz geçmişimizin, biraz yaşadığımız yerin, biraz da kafamızın içindeki komik kaosun toplamıyız.
İlgili Makale: İran kökeni ne ?